De Caribische Gemeenschap (Caricom) wil de internationale strijd voor herstelbetalingen voor slavernij en kolonialisme naar een volgende fase brengen. Van 17 tot en met 19 september wordt in Barbados de derde regionale conferentie over herstelrecht gehouden. Daarbij moet de nadruk verschuiven van erkenning en politieke verklaringen naar concrete uitvoering. Voor Suriname, dat het Caricom-programma voor herstelrecht ondersteunt en zelf een geschiedenis van slavernij en kolonialisme kent, is de ontwikkeling rechtstreeks van betekenis.

De conferentie wordt georganiseerd door de Caricom Reparations Commission (CRC), de regering van Barbados en het Caricom-secretariaat. Het thema is Reparatory Justice as the Coming Enlightenment. Het is de eerste grote regionale Caricom-conferentie over herstelrecht in meer dan tien jaar. Eerdere bijeenkomsten werden in 2013 in St. Vincent en de Grenadines en in 2014 in Antigua en Barbuda gehouden.

De bijeenkomst komt op een belangrijk moment. De Algemene Vergadering van de Verenigde Naties nam op 25 maart van dit jaar resolutie A/RES/80/250 aan, waarin de handel in tot slaaf gemaakte Afrikanen en de op ras gebaseerde slavernij worden aangemerkt als de zwaarste misdaad tegen de menselijkheid. Caricom beschouwt die uitspraak als een belangrijke versterking van de juridische en politieke basis voor het streven naar herstelrecht.

Ook op juridisch terrein is de discussie inmiddels verder ontwikkeld. Het VN-Comité voor de Uitbanning van Rassendiscriminatie stelde deze week dat landen onder het internationale verdrag tegen rassendiscriminatie verplicht zijn herstelmaatregelen voor de gevolgen van de trans-Atlantische slavenhandel te overwegen. Daarbij gaat het volgens het comité niet uitsluitend om financiële compensatie. Ook maatregelen zoals het toegankelijk maken van archieven, waarheidsvinding en aanpassing van de wijze waarop het slavernijverleden publiek wordt herdacht, kunnen onderdeel zijn van herstelrecht.

Centraal tijdens de conferentie in Barbados staat het herziene Caricom Ten-Point Plan for Reparatory Justice. De regeringsleiders van Caricom keurden de vernieuwde versie daarvan in juli goed. Het oorspronkelijke programma omvat onder meer formele excuses, ontwikkelingsprogramma's voor inheemse gemeenschappen, culturele instellingen, gezondheidszorg, onderwijs, technologische overdracht, schuldkwijtschelding en financiële herstelmaatregelen.

De ambitie in Barbados gaat verder dan opnieuw aandacht vragen voor het onderwerp. Er moeten concrete plannen voor de periode 2027-2031 worden uitgewerkt. Ook staat de ontwikkeling van een Bridgetown Action Plan on Reparations op de agenda. Daarnaast wil Caricom werken aan kaders voor herstelbetalingen en samenwerking rond digitale bibliotheken en historische archieven.

Aan de conferentie worden ongeveer 150 tot 200 vertegenwoordigers verwacht. Naast Caricom-regeringsleiders en ministers worden vertegenwoordigers van de Afrikaanse Unie en de Verenigde Naties, nationale herstelcommissies, wetenschappers, maatschappelijke organisaties, jongeren en vertegenwoordigers van de Afrikaanse diaspora verwacht.

De regionale beweging zoekt daarbij steeds nadrukkelijker samenwerking met Afrika. In juni kwamen Afrikaanse en Caribische landen in Ghana tot een gezamenlijk actieprogramma waarin onder meer wordt gesproken over formele excuses, schuldverlichting, financiële compensatie, hervorming van internationale financiële instellingen en een wereldwijd fonds voor herstelbetalingen. Ook teruggave van geroofd cultureel erfgoed en herstelmaatregelen voor de specifieke gevolgen van slavernij voor vrouwen en meisjes maken deel uit van die bredere agenda.

Voor Suriname is deze ontwikkeling relevant. President Jennifer Simons heeft namens Suriname eerder verklaard dat het land het Caricom-tienpuntenplan voor herstelrecht volledig ondersteunt. Suriname koppelde daarbij de eigen positie aan de historische banden tussen het Caribisch gebied en Afrika en aan de erkenning van slavernij als misdaad tegen de menselijkheid.

De bijeenkomst in Barbados moet daarom vooral duidelijk maken of de herstelbeweging de stap kan zetten van historische erkenning naar uitvoering. De discussie gaat inmiddels niet meer alleen over de vraag óf slavernij en kolonialisme blijvende gevolgen hebben veroorzaakt, maar steeds nadrukkelijker over de vraag welke vorm herstel moet krijgen, wie daarvoor verantwoordelijkheid draagt en hoe landen die van slavernij en kolonialisme hebben geprofiteerd daaraan concreet moeten bijdrage