Het grootste sportevenement op onze aardbol, het Wereldkampioenschap voetbal, is donderdag begonnen. Miljarden mensen kijken mee. Pleinen lopen vol, cafés draaien overuren en het lijkt alsof de wereld voor even is veranderd in één grote voetbalfamilie. Dat is al bijna een eeuw de kracht van het WK. Het is het zeldzame evenement dat mensen uit verschillende landen, talen, religies en politieke overtuigingen samenbrengt rond iets eenvoudigs: een bal.

Maar nog voordat de eerste wedstrijd werd gespeeld, hing er opnieuw een ongemakkelijke vraag boven het toernooi: van wie is het voetbal eigenlijk nog?

De controverse rond de Somalische scheidsrechter Omar Abdulkadir Artan, die problemen kreeg om de Verenigde Staten binnen te komen ondanks zijn FIFA-aanstelling, is meer dan een incident. Het is een symbool geworden van een ontwikkeling die al jaren zichtbaar is. Het WK presenteert zich als een viering van mondiale gelijkheid, maar achter de schermen blijken nationaliteit, macht, geopolitiek en geld nog altijd een rol te spelen.

In Zuid-Afrika ging de discussie over de kosten van de stadions. In Brazilië protesteerden burgers tegen miljardeninvesteringen terwijl basisvoorzieningen achterbleven. In Rusland draaide het debat om geopolitiek. In Qatar ging het over arbeidsomstandigheden, mensenrechten en de behandeling van arbeidsmigranten. Nu, in de Verenigde Staten, Canada en Mexico, gaat het over migratie, grenscontroles, visa en ongelijke toegang.

Steeds opnieuw blijkt dat het WK niet buiten de wereld staat. Het weerspiegelt de wereld. Misschien moeten we daarom stoppen met doen alsof sport en politiek gescheiden kunnen worden. Dat is een mooie gedachte, maar al lang niet meer de werkelijkheid. Het WK is uitgegroeid tot een mondiaal evenement waarin regeringen, internationale organisaties, sponsors, mediareuzen en miljardbedrijven allemaal hun belangen hebben.

Ooit was het WK een feest voor supporters. Tegenwoordig is het steeds vaker een feest voor sponsors, marketingbedrijven, televisierechtenhouders en commerciële partners. Natuurlijk moet een toernooi worden georganiseerd en betaald. Niemand verwacht dat een WK gratis is. Maar de realiteit is dat een sportevenement langzaam ophoudt een volksfeest te zijn en steeds meer verandert in een exclusief product.

Wie vandaag naar de Verenigde Staten reist om zijn land aan te moedigen, betaalt daarvoor een vermogen. Hotelprijzen zijn geëxplodeerd. Binnenlandse vluchten zijn duur. Stadiontickets behoren tot de duurste uit de geschiedenis van het toernooi. Daarbovenop komen vervoer, verzekeringen, eten en verblijf.

Voor veel supporters uit Afrika, Azië, Latijns-Amerika en zelfs delen van Europa is een bezoek aan het WK financieel onhaalbaar geworden. Hetzelfde geldt voor veel mensen uit het Caribisch gebied en Suriname. Miljoenen supporters die het voetbal hebben helpen grootmaken, kunnen alleen nog vanaf de televisie meekijken.

Zelfs thuis ontkomt niemand aan de commerciële machine. Omroepen betalen enorme bedragen voor uitzendrechten. Sponsors betalen miljarden om hun naam aan het toernooi te verbinden. Rond elk doelpunt, elke herhaling en elke persconferentie zit een verdienmodel.

Het moderne WK draait allang niet meer alleen om voetbal. Dat is jammer, maar ook gevaarlijk. Voetbal dankt zijn kracht juist aan het feit dat het altijd toegankelijk was. Je hebt geen dure uitrusting nodig. Geen exclusieve club. Geen luxe accommodatie. Een bal en een stukje grond waren genoeg. Dat maakte voetbal het spel van arbeiders, studenten, boeren, kinderen en buurten overal ter wereld. Nu dreigt het risico dat het grootste voetbalfeest ter wereld steeds verder verwijderd raakt van de gewone supporter.

Ondanks alle kritiek zullen de komende weken miljoenen mensen juichen, lachen, vloeken en dromen. Een verrassende overwinning van een klein land zal nog steeds een hele natie in extase brengen. Een doelpunt in de laatste minuut zal nog steeds emoties losmaken die geen sponsor kan kopen en geen bestuurder kan organiseren. Dat is de magie van voetbal.

Maar juist omdat voetbal zo'n grote en soms zelfs inspirerende impact heeft op miljarden mensen, mogen we de moeilijke vragen niet uit de weg gaan. Waarom blijft de toegang tot het toernooi voor velen beperkt? Waarom keren discussies over afkomst, migratie en ongelijke behandeling steeds terug? Waarom lijken de commerciële belangen bij elk WK groter te worden?

Het WK blijft het mooiste sportevenement ter wereld. Daar bestaat geen twijfel over. Maar misschien is het tijd dat FIFA, organisatoren en regeringen zich afvragen wat supporters werkelijk willen. Niet alleen grotere stadions, duurdere arrangementen en hogere inkomsten, maar een toernooi dat daadwerkelijk toegankelijk is voor iedereen.

Laten we hopen dat de schoonheid van het spel uiteindelijk groter blijkt dan de politiek die het omringt en het geld dat eraan verdient. Want als het WK ergens over zou moeten gaan, dan is het niet over macht, het zou moeten gaan over mensen.

Wilfred Leeuwin